بررسی کنایه در نهج‌البلاغه

جامعة أصفهان


1 – از آنجائیکه کنایه یکی از ابواب علم بلاغت است ، لذا لازم دیدم که در فصل اول این رساله مختصری درباره فنون بلاغت و مولفان این فن و مفهوم واژه بلاغت از دیدگاههای مختلف و گفتاری در اهمیت علم بلاغت مطرح نمایم. 2 – برای بهتر آشنا شدن با مفهوم اصطلاحی کنایه این مفهوم در دوره‌های مختلف قرن دوم به بعد – از دیدگاه مفسرین و دانشمندان علم بلاغت مورد غور و بررسی قرار گرفته و تا حد امکان به منابع اصلی – نظریات مختلف دانشمندان – در این باب رجوع شده است . 3 – در قسمت بعدی این فصل، تفاوت مجاز و کنایه مورد بررسی قرار گرفته است و از آنجائیکه “الکنایه ابلغ من التصریح” و وجه بلاغت آن دارای مزایای است ، یازده مورد از مزیت‌های کنایه بیان شده است . 4 – از آنجا که برای کنایه اغراض مختلفی مطرح شده، در آخر این فصل تعدادی از این اغراض با آوردن مثال‌های مختلف از قرآن و اشعار عربی بیان شده و چون اغراض کنایه بیشتر جنبه اخلاقی یا روانشناسی یا سیاسی – داشته، در فصل دوم به هنگام آوردن مصادیق کنایه از نهج‌البلاغه بعد از هر نمونه، هدف این تعبیر کنایی و یا وجه بلاغی آن بیان شده و تا حد امکان، بعضی از جنبه‌های اخلاقی یا روانشناختی یا سیاسی و … مورد توجه قرار گرفته است . 5 – در آغاز فصل دوم اقسام حقیقی کنایه با عتبار مکنی عنه بیان شده و سعی شده برای بهتر آشنا شدن با اقسام کنایه امثال و موارد استشهاد مختلفی از قرآن، احادیث اشعار عربی و فارسی مطرح شود. و بعد از بیان هر قسم مصادیق آن از نهج‌البلاغه بیان شده است . 6 – اقسام دیگر کنایه را که سکاکی و علماء بعد از او مطرح کرده‌اند که جزء اقسام اعتباری کنایه است این حقیر به دو قسم کنایه عرضیه و کنایه غیر عرضیه و کنایه غیر عرضیه را به اعبار قلت و کثرت و سایط به سه قسم تلویح، ایماء و رمز تقسیم نموده است و بعد از هر قسم مصادیق آن از نهج‌البلاغه نیز بیان شده است . 7 – در این فصل نیز مفهوم تعریض و تفاوت آن با کنایه مورد بررسی و غور قرار گرفته و نیز تعدادی از مزایای بلاغی تعریض مطرح شده است . 8 – در فصل دوم در هنگام آوردن مصادیق کنایه از نهج‌البلاغه از شروح مختلف نهج‌البلاغه بویژه از سه شرح عمده یعنی “ابن‌ابی‌الحدید” و “ابن‌میثم بحرانی” و “منهاج‌البراعه خوئی” بیشتر استفاده شده است . 9 – از آنجائیکه شارحین نهج‌البلاغه بیشتر کنایه را به مفهوم عام آن بکار گرفته‌اند که مجاز را نیز شامل می‌شود لذا در آخر این فصل با بی‌بنام التباس در کنایه باز شده و بعضی از موارد مزبور که در حقیقت از نظر علم بلاغت در حوزه مجاز است و شارحین آنها را بصورت کنایه مطرح کرده‌اند، بیان شده است . 10 – سه نقطه (…) در میان جمله، نشانه حذف پاره یا پاره‌هایی از متن است و در پایان جمله‌ها بیشتر نمایانگر معنی “مانند اینها” است . 11 – در ذکر اسناد از کتابهای چند جلدی شماره سمت راست ممیز، نشان دهنده، شماره جلد کتاب و شماره سمت چپ آن بیانگر صفحه کتاب است . 12 – بعد از آوردن هر نمونه از کلمات حضرت (ع) ترجمه فارسی آن با استفاده از کتاب ترجمه نهج‌البلاغه دکتر سید جعفر شهیدی برای مزید تنبیه و اطلاع دانشجویان بیان شده است . 13 – و در آخر نیز جدولی از کنایات موجود در نهج‌البلاغه بیان شده است که این جدول در برگیرنده (عبارت ، مکنی به، مکنی عنه، نوع و هدف کنایه و شماره عبارت .

الباحثون: غلامرضا رستمی استاد راهنما: محمد خاقانی
نوعية البحث: جامعة أصفهان
الرمز الأصلي: 60-البلاغة العربية
الرموز الفرعية: 63خ-الکناية
الرابط

error: هذا الموضوع مسدود